آسیب ‌شناسی سیاست کیفری ایران در قبال قتل مهدورالدّم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه دامغان

چکیده

اتّخاذ مبنای فقهی مناسب در زمینه‌ مفهوم مهدورالدّم و نیز تعیین نوع ضمانت اجرا در قبال جنایات علیه او، هم از جهت رعایت اصول مهمّ قانونگذاری و نیز تأمین نظم و امنیت عمومی بسیار با اهمیت می‌ باشد. رویکرد حاکم بر سیاست کیفری ایران به ویژه‌ پس از لازم ‌الاجرا شدن قانون مجازات اسلامی مصوّب 1392، نسبت به گذشته تغییرات مهّمی به خود دیده است. تبیین مصادیق مهدورالدّم و تعیین ضمانت اجرای کیفری در قبال قتل مهدور الدّم، از اقدامات مهمّ قانونگذار در قانون مجازات جدید بوده است. اقداماتی که به تدریج زمینه‌ حمایت و صیانت بیشتر از اصل قضایی بودن مجازات ‌ها و نیز نظم و امنیّت عمومی را فراهم می آورد. در این مقاله سعی شده است تا ضمن بررسی تحوّلات صورت گرفته در سیاست کیفری ایران، این مهمّ تبیین شود که هنوز تا تحقّق سیاست کیفریِ سنجیده و کامل، فاصله‌ زیادی وجود دارد. از اینرو، علاوه ‌بر این که نارسایی ‌های موجود در قانون مجازات اسلامی جدید در زمینه‌ قتل مهدورالدّم مورد بررسی قرار گرفته، راهکار های اصلاحی نیز در این ارتباط معرفی می گردد؛ راهکار هایی که مرکز ثقل خود را از یک سو، بر ضرورت پذیرش تغییر در مبنای فقهی مقنّن؛ و از سوی دیگر، حراست کامل از اصل قضایی بودن مجازات ‌ها قرار داده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Pathology of Criminal Policy of Iran toward Murdering Killed

نویسنده [English]

  • Mahmoud Majidi
Dameghan University
چکیده [English]

Adoption of proper Islamic law basis towards the concept of one who deserves to be killed and determining criminal sanctions in the case of crimes against one who allegedly deserves to be killed is significant both for the purpose of observing important principles of lawmaking and providing public order and security.  Recent approach of criminal policy of Iran in the context is hopeful, particularly after passing of new Islamic Penal Code in 2013. Enumerating examples and stipulating criminal sanction for murdering of one who allegedly deserves to be killed are among the most important steps taken by enacting new Islamic Penal Code. The measures can pave the way for providing more protection of the principle of enforcement of penalties by the judiciary and providing and maintaining public order and security. Having examined the developments in criminal policy of Iran, the paper seeks to demonstrate that there is a long way ahead to realize a perfect criminal policy. Thus, in addition to examining flaws of Islamic Penal Code in the context, the paper provides solutions to the problem. The solutions focus on the necessity of acceptance by the legislator of changes in the base of Islamic law for the concept in on hand and safeguard of the principle of enforcement of penalties by the judiciary at the other hand.

کلیدواژه‌ها [English]

  • one who deserves to be killed
  • Criminal policy
  • public order
  • principle of enforcement of penalties by the judiciary

- آقایی ‌نیا، حسین (1392ش)، جرائم علیه اشخاص، چ11، تهران: دانش.

- الماسی، نجاد علی (1390ش)، حقوق بین‌الملل خصوصی، تهران: میزان.

- ایمانی، علی (1382ش)، فرهنگ اصطلاحات حقوق کیفری، تهران: آریان.

- بازگیر، یدالله (1376ش)، قانون مجازات اسلامی در آئینه‌ آراء دیوان عالی کشور، تهران:  ققنوس.

- بای، حسینعلی (1393ش)، قواعد فقهی، چ2، تهران: پژوهشکده فرهنگ و اندیشه دینی.

- بعلبکی، روحی (1392ش)، فرهنگ المورد، ترجمه محمد مقدس، چ5، تهران: امیر کبیر.

- پور بافرانی، حسن (1392ش)، جرائم علیه اشخاص، چ2، تهران: جنگل.

- جبعی عاملی(شهید ثانی)، زین الدّین بن علی (1413ق)، ج15، مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، قم: مؤسسه المعارف الاسلامیه.

- حرّ عاملی، محمد بن حسن (1377ق)، تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، ج19، چ6، تهران: المکتبه الاسلامیّه.

- حلّی(محقّق)، جعفر بن حسن (1405ق)، شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، ج4، چ2، قم: مؤسسه المعارف الاسلامیّه.

- خمینی، سیّد روح الله (1366ش)، تحریر الوسیله، ج2، قم: دار العلم.

- خوئی، سیّد ابوالقاسم (1420ق)، ج2، مبانی تکمله المنهاج، ج2، نجف: مطبعه الآداب.

- زراعت، عباس (1394ش)، حقوق جزای اختصاصی(1)، چ2، تهران: جنگل.

- زراعت، عباس(1393ش)، شرح مبسوط قانون مجازات اسلامی، تهران: جنگل.

- زراعت، عباس(1392ش)، شرح مختصر قانون مجازات اسلامی، ج2، تهران: ققنوس.

- صفایی، سیّد حسین (1382ش)، دوره مقدّماتی حقوق مدنی (قواعد عمومی قرارداد ها)، ج2، تهران: میزان.

- طباطبائی(صاحب ریاض)، سیّد علی (1404ق)، ریاض المسائل فی بیان الاحکام بالدلائل، ج2، قم: مؤسسه آل البیت(ع).

- طوسی(شیخ الطائفه)، محمد بن حسن (بی تا)، المبسوط فی فقه الامامیّه، ج7، قم: المکتبه المرتضویّه لاحیاء الآثار الجعفریّه.

- قربان ‌نیا، ناصر (1392ش)، تأمّل در فقه، تحوّل در حقوق، تهران: میزان.

- کاتوزیان، ناصر (1376ش)، قواعد عمومی قراردادها، ج1، چ4، تهران: شرکت سهامی انتشار.

- مجیدی، سیّد محمود (1394ش)، واکاوی دیدگاه های فقهی ناظر بر اکراه در قتل با تأکید بر ضابطه نظم عمومی، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 13، 175-196.

- محقّق داماد، سیّد مصطفی (1390ش)، قواعد فقه، چ 19، تهران: علوم اسلامی.

- مسجدسرائی، حمید (1391ش)، ترمینولوژی فقه، تهران: پیک کوثر.

- میر محمد صادقی، حسین (1393ش)، جرائم علیه اشخاص، چ 11، تهران: میزان.

- نجفی(صاحب جواهر)، محمدحسن (1385ق)، جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام، ج 42، تهران: دار المؤرخ العربی.

- نوبهار، رحیم (1392ش)، اصل قضا مندی مجازات ‌ها، آموزه ‌های حقوق کیفری، 5، 65-96.

- نوبهار، رحیم(1389ش)، اصل قضایی بودن مجازات‌ ها، تهران: شهر دانش.

- نوبهار، رحیم(1383ش)، دین و کرامت انسانی، قم: مجموعه مقالات همایش مبانی نظری حقوق بشر، دانشگاه مفید.

- هاشمی شاهرودی، سیّد محمود (1378ش)، بایسته‌ های فقه جزایی، تهران: میزان.