مطالعات فقه و حقوق اسلامی

مطالعات فقه و حقوق اسلامی

وضعیت ارث افراد تغییر جنسیت داده، در پرتو قواعد عمومی ارث

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
اکرم توکلی کیوی 1
یونس واحد یاریجان 2
سید علی جبار گلباغی ماسوله 3
مریم ابن تراب 2
1 دانشجوی دکترای فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران ایران
2 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 استادیار گروه فقه و حقوق، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران (نویسنده مسئول)
10.22075/feqh.2024.33981.3906
چکیده
توانایی دانش پزشکی در کشف و اثبات جنسیّت اشخاص خنثی و درمان گروهی از بیماران هویّت ناباور جنسیّتی که زمینه­ سخن را از امکان تغییر جنسیّت، فراهم آورده است، تبیین احکام فقهی و حقوقی افراد تغییر جنسیّت داده را در فرض امکان وقوع تغییر جنسیّت، در فهرست مسائل مستحدثه و مباحث فقه معاصر قرار داده است. جنسیّت، یکی از متغیّرهای مؤثّر در تبیین شماری از احکام ارث است؛ بدین جهت، نوشتار پیش رو با هدف تبیین وضعیّت ارث افراد تغییر جنسیّت داده در نظام ارث فقه امامیه، با رویکرد به قواعد عمومی ارث در ادبیات مکتوب فقه امامیه، به واکاوی مبانی دیدگاه فقیهان معاصر درباره­ موضوع پژوهش حاضر می­پردازد؛ انطباق قواعد عمومی ارث را بر وضعیّت تغییر جنسیّت می­سنجد و بدین روش، با شناسایی قاعده­ عمومی حاکم بر وضعیّت ارث در فرض وقوع تغییر جنسیّت، به این نتیجه نایل می­آید که وضعیّت تغییر جنسیّت، مستلزم تولید هیچ قاعده­ جدیدی در فقه الفرائض نیست و تابع قواعد عمومی ارث، از جمله قاعده­ فعلی بودن عناوین مذکور در ادله­ ارث است. اعمال این قاعده بر وضعیّت تغییر جنسیّت، فاقد تخصیص و استثناء است.
کلیدواژه‌ها
ارث
تغییر جنسیّت
ارث پدر و مادر تغییر جنسیّت داده
ارث افراد تراجنسیّتی
ارث فرد تغییر جنسیّت داده

عنوان مقاله English

The Status of Inheritance of Gender Changed People in the Light of the General Rules of Inheritance

نویسندگان English

Akram Tavakoli Kivi 1
Younes Vahed Yarijan 2
Sayyed Ali Jabbar Golbaghi Masouleh 3
Maryam Ebn Torab 2
1 PhD Student in Jurisprudence and Foundations of Islamic Law, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Foundations of Islamic Law, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Law, Lahijan Branch, Islamic Azad University, Lahijan, Iran (Corresponding Author)
چکیده English

The ability of medical knowledge in detection and confirmation of the gender of neutral persons and treatment of a group of gender disbelief possibility of gender change, has embedded the elaboration of jurisprudence and legal commandments of gender changed people has been included in the list of reclaimed matters and contemporary jurisprudence debates in the assumption of its occurrence. Gender is one of the effective variants in explaining a number of inheritance rules; Therefore, the following article with the aim of explaining the status of the inheritance verdict of gender changed people in the inheritance system of Imami jurisprudence with approaches to the general rules of inheritance in the written literature of Imami jurisprudence, surveys the foundations of opinions of contemporary jurists on the subject of the present research, evaluates the adaptation of general rules of inheritance with gender change status and with this method, by recognition of the general rule of inheritance ruling on inheritance status in assumption of occurrence of gender change, concluded that the gender change status doesn’t require the production of a new rule in Fiqhh-Alfaraez and is in the function of the general rules of inheritance; such as rule of being present about mentioned subjects in evidences of inheritance. Exercising this rule about gender change status is without appropriation and exception.

کلیدواژه‌ها English

inheritance
gender change
person
Inheritance of parents changed gender
inheritance of transgender people
inheritance of a gender changed
ـ آخوند خراسانی، محمد کاظم، (1409ق)، کفایه الاصول، چ1، قم: مؤسسه آل البیت(ع).
ـ ابن ادریس حلّی، محمد بن منصور (1410ق)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، ج3، چ2، قم: مؤسسه النشر الاسلامى.
ـ ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ق)، لسان العرب، ج2 و5 و6،  چ3، بیروت: دار الفکر - دار صادر.
ـ اردبیلی(محقق)، احمد بن محمد (1417ق)، مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الأذهان، ج11،  قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
ـ اعرجی، عبد المطلب بن محمد (1416ق)، کنز الفوائد فی حلّ مشکلات القواعد، ج1و3، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
ـ انصاری، محمدعلی (1415ق)، الموسوعه الفقهیه المیسره، ج11، قم: مجمع فکر اسلامی.
ـ بحرالعلوم، سید محمد بن سید محمدتقی (1362)، بلغه الفقیه، ج4، تهران: مکتبه الصادق.
ـ بحرانی، یوسف بن احمد (1363)، الحدائق الناضره فی احکام العتره الطاهره، ج22، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
ـ جبعی عاملی(شهید ثانی)، زین الدین بن علی (1410ق)، الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه، ج8،  قم: کتابفروشی داوری.
ـ جبعی عاملی(شهید ثانى)، زین الدین بن على (1413ق)، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، ج5 و13، قم: مؤسسه معارف اسلامی.
ـ جمعی از پژوهشگران (1423ق)، موسوعه الفقه الاسلامی طبقاً لمذهب اهل البیت (ع)، ج29، قم: مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت (ع).
ـ جوهرى، اسماعیل بن حماد (1410ق)، الصحاح ـ تاج اللغه و صحاح العربیه، ج1، بیروت: دار العلم للملائین.
ـ حرّ عاملی، محمد بن حسن (1409ق)، تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، ج26، قم: ایران.
ـ حسینی خامنه‌ای، سید علی (1420ق)، أجوبه الاستفتاءات، ج2، چ3، بیروت: الدار الإسلامیه.
ـ حسینی روحانی، سید محمدصادق (1435ق)، فقه الصادق، ج37، چ5، قم: آیین دانش.
ـ حسینی زبیدى، سید محمدمرتضى (1414ق)، تاج العروس من جواهر القاموس، ج3 و7 و8، بیروت: دار الفکر.
ـ حسینی عاملی، سید محمدجواد بن محمد (1419ق)، مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلامه، ج24، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
ـ حلّی(علامه)، حسن بن یوسف (1374)، مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه، ج6، چ2، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
ـ حلّی(علامه­)، حسن بن یوسف (1413ق)، قواعد الأحکام فی معرفه الحلال و الحرام، ج3، قم: مؤسسه النشر الاسلامى.
ـ حلّی(علامه)، حسن بن یوسف (1414ق)، تذکره الفقهاء، ج14، قم: مؤسسه آل البیت (ع).
ـ خرازی، سید محسن (1379)، تغییر جنسیّت، فصلنامه فقه اهل بیت(ع)، 23، 104ـ147.
ـ خرازی، سید محسن (1423ق)، البحوث الهامه فی المکاسب المحرّمه، ج3، قم: مؤسسه در راه حقّ.
ـ خمینی، سید روح الله (1423ق)، تهذیب الاصول، ج1، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
ـ خمینى، سید روح الله (بی­تا)، تحریر الوسیله، ج2، قم: دار العلم.
ـ دهخدا، علی اکبر (1377)، لغت نامه، ج5، چ2، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
ـ سبحانی تبریزی، جعفر (1391)، تغییر جنسیّت از دیدگاه فقه اسلامی، فصلنامه فقه اهل بیت(ع)، 69، 5ـ16.
ـ سبحانی تبریزی، جعفر (1392)، احکام صلاه القضاء، قم: مؤسسه امام صادق(ع).
ـ سبحانی تبریزی، جعفر (1397)، مسائل فقهیه، قم: مؤسسه امام صادق(ع).
ـ سبحانی تبریزی، جعفر (1414ق)، المحصول فی علم الاصول، ج4، قم: مؤسسه امام صادق(ع).
ـ سبحانی تبریزی، جعفر (1415ق)، نظام الإرث فی الشریعه الإسلامیه الغرّاء، قم: مؤسسه امام صادق(ع).
ـ صدر، سید محمد (1420ق)، ما وراء الفقه، ج6، بیروت: دار الاضواء.
ـ صدر، سید محمدباقر (1417ق)، بحوث فی علم الاصول، ج1، چ3، قم: مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت(ع).
ـ طباطبائی حائرى(صاحب ریاض)، سید على بن محمد (1418ق)، ریاض المسائل فی تحقیق الاحکام بالدلائل، ج10و14، قم: مؤسسه آل البیت (ع).
ـ طریحى، فخرالدین (1416ق)، مجمع البحرین، ج2و 3 و4، چ3، تهران: کتابفروشى مرتضوى.
ـ عاملی(شهید اول)، محمّد بن مکى (1417ق)، الدروس الشرعیه فی فقه الإمامیه، ج2، چ2، قم: مؤسسه النشر الاسلامى.
ـ فاضل موحدی لنکرانی، محمد (1381)، اصول فقه شیعه، ج2، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار(ع).
ـ فاضل موحدی لنکرانی، محمد (1385)، ایضاح الکفایه، ج5، چ5، قم: نوح.
ـ فضل الله، سید محمد حسین (1419ق)، فقه الحیاه، چ3، بیروت: مؤسسه عارف.
ـ فیومى مقری، احمد بن محمد (بی­تا)، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، ج2، قم: رضی.
ـ قائنی، محمد (1424ق)، المبسوط فی فقه المسائل المعاصرةه( المسائل الطبیه)، ج2، قم: مرکز فقه ائمه اطهار(ع).
ـ کاشف الغطاء، حسن بن جعفر (1422ق)، أنوار الفقاهه، ج22، نجف اشرف: مؤسسه کاشف الغطاء.
ـ کرباسی، محمد ابراهیم، (1431ق)، الإرث فی الفقه الجعفری، ج1، بیروت: مؤسسه أعلمی.
ـ کرکی(محقق)، علی بن حسین (1414ق)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، ج9، چ2، قم: مؤسسه آل البیت (ع).
ـ محسنی قندهاری، محمد آصف (1424ق)، الفقه و مسائل طبیه، ج1، قم: بوستان کتاب (دفتر تبلیغات اسلامی). 
ـ مشکینی، علی (1377)، مصطلحات الفقه، قم: الهادی.
ـ مکارم شیرازی، ناصر (1385)، الفتاوی الجدیده، ج1و2، چ2، قم: مدرسه امام علی بن ابی طالب(ع).
ـ مکارم شیرازی، ناصر (1428ق)، انوار الاصول، ج3، چ2، قم: مدرسه امام علی بن ابی طالب(ع). 
ـ منتظری نجف آبادی، حسینعلی (1415ق)، دراسات فی المکاسب المحرّمه، ج2، قم: تفکّر.
ـ موسوی خوانساری، سید احمد (1355)، جامع المدارک فی شرح المختصر النافع، ج5، چ2، تهران: مکتبه الصدوق.
ـ مؤمن قمی، محمد (1375)، سخنی درباره تغییر جنسیّت، فصلنامه فقه اهل بیت(ع)، 7، 91ـ114.
ـ مؤمن قمی، محمد (1415ق)، کلمات سدیده فی مسائل جدیده، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
ـ نجفی، هادی (1387)، آراء الفقهیه، ج1، اصفهان: مهر قائم.
ـ نجفى(صاحب جواهر)، محمدحسن (1404ق)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، ج26 و 39، چ7، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ـ نراقى، احمد بن محمدمهدى (1415ق)، مستند الشیعه فی أحکام الشریعه، ج19، قم: مؤسسه آل البیت(ع).
ـ هارون، عبد السلام (بی­تا)، المعجم الوسیط، ج1 و2، تهران: مکتبه العلمیه.
ـ هاشمی شاهرودی، سید محمود (1432ق)، موسوعه الفقه الاسلامی المقارن، ج5، قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت (ع).
مطالعات فقه و حقوق اسلامی
دوره 18، شماره 42
در حال تکمیل شدن
بهار 1405
صفحه 279-312