مطالعات فقه و حقوق اسلامی

مطالعات فقه و حقوق اسلامی

مطالعه تطبیقی مسئولیّت مأذون به جنایت در فقه و حقوق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مدرّس دانشگاه، تهران، ایران.
2 دانشیار فقه و حقوق اسلامی دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران (نویسنده مسئول)
3 استاد فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
امروزه از مباحث مبتلی به بحث اذن در تصرّف اموال و مسئولیّتی است که پس از این اذن، برای اذن دهنده و اذن گیرنده اهمیّت پیدا می‌کند. متأسفانه علیرغم غنای مباحث مربوط به مسئولیّت مدنی در حقوق ایران و فقه شیعی، مسائل مربوط به مسئولیّت مأذون چندان مورد توجه قرارنگرفته و بحث آن به طور پراکنده در ضمن عقود اذنی یا سایر موارد مطرح شده ­است. افراد جامعه در عین زیستن در کنار یکدیگر، دارای مالکیّت، زندگی و حریم خصوصی هستند که امکان راهیابی در محدوده اختصاصی یکدیگر را ندارند، ولی در عین ایجاد محدوده اختصاصی، بی­نیاز از همدیگر نیستند و جهت بهره­مندی از دارایی­های اختصاصی یکدیگر معاملات در جامعه ایجاد گردیده، که با یک نظم حقوقی مردم از یکدیگر بهره می­برند؛ به این­صورت که با عقد، ایقاع، اباحه، تصرّف إذن در اقدامات، به یکدیگر خدمت کرده و در جامعه از یکدیگر استفاده می­کنند. اثر و إذن که رفع حرمت و مسئولیّت مدنی و کیفری از مأذون است از جهت آن­که در نظام حقوقی برگرفته از شرع صادر می­شود، نباید منافاتی با حکم الهی داشته ­باشد، زیرا حکم الهی بر إذن متدین مقدم است، و اگر صادر کننده إذن و پذیرنده إذن با حکم الهی منافات پیدا کند إذن صوری است و واقعی نیست و اگر مأذون بر اساس آن إذن عملی نسبت به مال یا جان یا حیثیّت کسی انجام دهد، از مسئولیّت آن عمل مبرّا نیست و حتی کیفر هم بابت عمل او اعمال می­شود و فقط در محدوده إذن واقعی که در طول حکم شرعی باشد، از هرگونه مسئولیّت مبرّا خواهد بود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Liability of a Person Authorized to Commit an Offense in Islamic Jurisprudence and Iranian Law

نویسندگان English

Hasan Abdolianpour 1
Hamed Rostami Najafabadi 2
Abedin Moumeni 3
1 University Lecturer, Tehran, Iran.
2 Associate Professor of Islamic Jurisprudence and Law, University of Religions and Islamic Denominations, Tehran, Iran (Corresponding Author)
3 Professor of Islamic Jurisprudence and the Foundations of Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

Nowadays, one of the practical issues in law concerns permission to dispose of property and the liability that becomes relevant for both the person granting permission and the person receiving it following such authorization. Despite the extensive body of scholarship on civil liability in Iranian law and Shi'a jurisprudence, the liability of an authorized person has received relatively little attention. This issue has generally been addressed only sporadically within the context of nominate contracts involving permission or in other related areas. Although members of society live alongside one another, each individual possesses property, a private life, and a sphere of privacy into which others are not ordinarily entitled to intrude. Nevertheless, despite having separate spheres of rights and interests, individuals remain dependent on one another. In order to benefit from one another's privately owned assets, transactions and legal arrangements have consequently developed within society, enabling individuals to benefit from each other's resources within an established legal order. In this regard, individuals serve and benefit from one another through contracts, unilateral legal acts, permissive acts, and authorized acts of disposition. The legal effect of permission, namely the removal of the prohibition and of civil and criminal liability from the authorized person, must not conflict with divine law insofar as such permission is issued within a legal system derived from Islamic law. This is because divine rulings take precedence over permission granted by a religiously observant person. If the permission granted or accepted conflicts with a divine ruling, such permission is merely formal and lacks legal and religious validity. Consequently, if the authorized person, relying on such permission, performs an act affecting another person's property, life, or reputation, he or she is not exempt from liability for that act and may even be subject to criminal punishment. Only where the permission is genuine and operates within the framework of the applicable Islamic legal ruling can the authorized person be exempt from liability.

کلیدواژه‌ها English

Permission
Authorized Person
Liability
Guarantee
Divine Ruling
Ownership
- ابوعطا، محمّد (1390)، موضوع وکالت در حقوق ایران و فرانسه، مجله مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 3، 7-28.
- البخاری، محمد بن اسماعیل (1422ق)، صحیح البخاری، ج9، بی جا: دار طوق النجاه.
- ابن ابی جمهور، محمد بن زین الدین (1403ق)، عوالی الئالی العزیزیه فی الاحادیث الدینیه، ج3، قم: مؤسسه سید الشهداء(ع).
- العسقلانی، احمد بن علی (1379ق)، فتح الباری شرح صحیح البخاری، ج9، بیروت: دار المعرفه.
- الندوی، علی ­احمد (1435ق)، القواعد الفقهیه، چ2، دمشق: دار القلم.
- انصاری(شیخ)، مرتضی بن محمدامین (1389)، المکاسب، دار الفکر.
- جعفری­لنگرودی، محمّد­جعفر (1367)، ترمینولوژی حقوق، تهران: کتابخانه گنج دانش.
- حرّ عاملی، محمد بن حسن (1416ق)، تفصیل وسایل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، ج25، چ3، قم: مؤسسه آل­ البیت علیهم السلام لإحیاء التراث.
- حلّی(علامه)، حسن بن یوسف (1433ق)، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
- دهخدا، علی­اکبر (1377)، لغت­نامه دهخدا، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
- الشریف، محمد مهدی (1393)، منطق حقوق با مقدمه دکتر ناصر کاتوزیان، تهران: شرکت سهامی انتشار.
- شیبانی، محمد بن حسن (بی تا)، الحجّه علی اهل المدینه، تعلیق: سید مهدی کیلانی قادری، پاکستان: مکتبه طیبه.
- صفی­ پور شیرازی، عبدالکریم (بی تا)، منتهی ­الأرب، پاکستان: چاپ سنگی.
- طبرسی، ابو­منصور (1383)، الاحتیاج علی أهل اللجاج، مشهد: المرتضویه.
- طوسی(شیخ الطائفه)، محمد بن حسن (1351)، المبسوط، ج2، تهران: المکتبه المرتضویه.
- عزّالدین، عبدالعزیز بن عبد السلام (بی تا)، القواعد الکبری، ج2، دمشق: دار الفلم.
- مالک بن انس(1390)، الموطّاء، ج2، ارومیه: حسینی اصل.
- مرغینانی، علی بن ابی بکر بن عبدالجلیل (1429ق)، الهدایه شرح بدایه المبتدی، ج2، چ2، بی جا: مکتبه البشری.
- موسوی بجنوردی، سید حسن (1389)، القواعد ­الفقهیه، ج2، نجف اشرف: مطبعه الاداب.
- مؤمنی، عابدین (1384)، حقوق جزای اختصاصی اسلام، تهران: خط سوّم.
- نجفی(صاحب جواهر)، محمدحسن (1981م)، جواهر ­الکلام فی شرح شرائع الاسلام، ج22، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.