تحلیلی بر شهرت اصولی در چارچوب پارادایم معرفتی توماس کوهن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

2 دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران (نویسنده مسئول)

3 دانشیار گروه قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

4 دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

10.22075/feqh.2024.34074.3915

چکیده

«شهرت» یکی از مؤلّفه ‌های پارادایم ساز است که علیرغم کمک‌ هایی که به مقوله فهم می‌کند باعث محدودیّت‌ هایی در شناخت می‌گردد. شهرت در اصطلاح اصولی در سه قسم فراوانی راویان یک حدیث،  اشتهار یک فتوا یا رواج یک عمل مورد تحلیل قرار می‌گیرد که به ترتیب شهرت روایی، فتوایی و عملی نام دارند. با توجه به تناسب پارادایم با شهرت عملی و فتوایی، تحلیل این موارد در چارچوب پارادایم ضروری می‌  نماید. مشهور شدن مسئله ‌ای در میان افراد متخصّص ممکن است باعث ایجاد پیش‌ فرض خطاناپذیری در آن حوزه تخصّصی ‌شود که بعضاً همچون مانعی برای رویکردهای نوین و خلاقیّت محسوب می‌شود. این در حالی است که مطالعات پارادایمی و حرکت به سمت خودآگاه کردن آنها ما را در جهت فهم خالص و بی‌طرفانه و گام برداشتن به سوی حقیقت  سوق می ‌دهد. جستار حاضر با روش توصیفی - تحلیلی به بررسی شهرت به عنوان یکی از مؤلّفه‌ های تحدید شناخت پرداخته و به این پرسش پاسخ می ‌دهد که در صورت تغییر پارادایم، تکلیف مسائل مشهوری که بر مبنای آن پارادایم ساخته شده چه خواهد بود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of reputation in the framework of Thomas Cohen's paradigmatic approach

نویسندگان [English]

  • Fatemeh Rezaei 1
  • Seyyed Mohammad Hadi Gabooli Darafshan, 2
  • Alireza Azad, 3
  • Alireza Abedi Sarasia 4
1 PhD student, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
2 Associate Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran (Corresponding author)
3 Associate Professor, Department of Quran and Hadith, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
4 Associate Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
چکیده [English]

A paradigm is a set of values, assumptions and common beliefs of members of the scientific community. One of the origins of the paradigm maker is fame, which, despite the help it gives to the category of understanding, causes limitations in the knowledge component.
In the term of the science of principles of jurisprudence, reputation is analyzed in three categories: the frequency of narrators of a hadith, the popularity of a fatwa, or the prevalence of an action, which are respectively called narrative, fatwa, and practical reputation. Considering the suitability of the paradigm debate with practical reputation and fatwa reputation, these two cases have been analyzed in the framework of the paradigm.
The popularity of a topic among experts creates a presumption of infallibility in that specialized field, which, like a fence, is considered an obstacle for new approaches and creativity. At the same time, paradigmatic studies and the movement towards self-awareness lead them to a pure and impartial understanding and to take a step towards the truth.
The present essay deals with the criticism of fame with a descriptive analytical method in order to explain the disturbances it brings to the category of knowledge and answers the question that if the paradigm changes, what will be the task of famous issues based on that paradigm.
In the investigation, we came to the conclusion that due to the sacredness of the revelation, the famous issues and its inferences are also sanctified, hence the famous ones usually have a longer life even than the paradigms that made them. This issue has even been considered by the advanced jurists, so that they have raised discussions about it in jurisprudence books.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Paradigm
  • inference
  • Presupposition
  • practical fame
  • The fame of fatwa
  • آخوند خراسانى، محمدکاظم (1409ق‏)، کفایه الأصول، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام‏.
  • ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ق)، لسان العرب‌، ج4، بیروت: دار الفکر.
  • اصفهانى، سید ابوالحسن (1422ق)، وسیله الوصول الى حقائق الاصول‏، ج1، قم: مؤسسه النشر الاسلامى‏.
  • اعتمادی بزرگ، امیر؛ آرام، محمدرضا؛ حسن‌خانی، جعفر (1397)، دیدگاه مکاتب فلسفه علم در باب «پیشرفت علم»؛ با نگاهی بر دیدگاه اسلام، پژوهش‌های علم و دین، 1، 121-150.
  • انصارى(شیخ)، مرتضى بن محمدامین (1411ق)، المکاسب‌، ج1، قم: دار الذخائر‌.
  • تهانوى، محمد على (1996م)، کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم‏، ج2، بیروت: مکتبه لبنان ناشرون.
  • جبعی عاملی(شهید ثانی)، زین الدین بن علی (1408ق)، الرعایه فی علم الدرایه، قم: کتابخانه آیه الله العظمى مرعشی نجفی(ره).
  • جبعی عاملی(شهید ثانى)، زین الدین بن على‌ (1413ق)، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، ج6، قم: مؤسسه المعارف الإسلامیه‌.
  • جبعی عاملی(شهید ثانی)، زین الدین بن على‌ (1412ق)، الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه، ج9، قم: دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم.
  • جلالی، حسن (1399)، فقها و چالش شهرت: پژوهشی تحلیلی بر تنقیح مباحث علمای اصولی درباره اماره شهرت، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
  • جنّاتی، محمدابراهیم (1374)، ادوار فقه و کیفیّت بیان آن، تهران: کیهان.
  • جوهرى، اسماعیل بن حماد (1410ق)، الصحاح تاج اللغه و صحاح العربیه‌، ج2، بیروت: دار العلم للملایین.
  • حائرى اصفهانى، محمدحسین (1404ق)، الفصول الغرویه فی الأصول الفقهیه، قم: دار احیاء العلوم الاسلامیه‏.
  • حرّ عاملی، محمد بن حسن‌ (‌1409ق)، تفصیل وسائل الشیعه إلى تحصیل مسائل الشریعه، ج26، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام‌.
  • حسن بن زین الدین (1418ق)، معالم الدین و ملاذ المجتهدین، قم: مؤسسه الفقه‌.
  • حسین‌نژاد، سید مجتبی (1396)، درنگی بر ادله حکم تعدد یک قسم از زنا با زنان مختلف با تکیه بر روایت ابوبصیر، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 16، 135-160.
  • حسینی روحانى، سید محمدصادق‏ (1382)، زبده الأصول، ج6، تهران:‏ حدیث دل‏.
  • حکیم، سید محسن (1416ق)‌، مستمسک العروه الوثقى، ج1، قم: دار التفسیر.
  • خمینى، سید مصطفی (1418ق)، ‏تحریرات فی الأصول‏، ج6، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
  • خوانسارى، سید احمد (1405ق)، جامع المدارک فی شرح المختصر النافع، ج2، قم: اسماعیلیان.
  • خوئى، سید ابوالقاسم‏ (1417ق)، الهدایه فی الأصول‏، ج3، تقریر: حسن صافى اصفهانى، قم: صاحب الامر.
  • خوئى، سید ابوالقاسم‏ (1422ق)، مصباح الأصول، ج1، تقریر: محمد سرور واعظ حسینى بهسودى، قم: مؤسسه احیاء آثار الامام الخوئی‏.
  • خوئى، سید ابوالقاسم (بی‌تا)، مصباح الفقاهه، ج1، تقریر: محمد على توحیدى‌، بی‌ جا: بی ‌نا.
  • ریترز، جورج (1393)، نظریه­ جامعه ­شناسی، ترجمه: هوشنگ نایبی، تهران: نی.
  • سبحانى تبریزی، جعفر (1388)، الوسیط فی اصول الفقه‏، ج2، قم: مؤسسه امام صادق(ع).
  • سبحانى تبریزی، جعفر (1424ق)، ارشاد العقول الى مباحث الاصول‏، ج3، تقریر: محمد حسین حاج عاملى‏، قم: مؤسسه امام صادق(ع).
  • سروش، عبدالکریم (1370)، قبض و بسط تئوریک شریعت، تهران: صراط.
  • صادقی، رضا (1398)، ماهیّت پارادایم و ابعاد کل‌ّگرایانه آن، متافیزیک، 27، 130-153.
  • صدر، سید محمدباقر (1425ق)، دروس فی علم الاصول، ج7، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  • طباطبایى مجاهد، محمد بن على‏ (1296ق)، مفاتیح الأصول، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام‏.
  • عاملی(شهید اول)، محمد بن مکّى‌ (1419ق)، ذکرى الشیعه فی أحکام الشریعه‌، ج1، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
  • عراقى، آقا ضیاءالدین‏ (1417ق)، نهایه الافکار، ج2، تقریر: محمد تقى بروجردى نجفى‏، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
  • فاضل استرآبادی، محمد (1385)، شیخ مفید و نوسازی فقه شیعه، فقه و مبانی حقوق، 3، 16-33.
  • فقیهی صدر، محمد (1396)، نقش شهرت در استنباط احکام شرعی، مشهد: چشمه سخن.
  • فیض، علیرضا (1382)، ویژگی‌های اجتهاد و فقه پویا (فقه پویا در مکتب سه فقیه)، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  • کلینی، محمد بن یعقوب (1407)، الکافی، ج1، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
  • کوهن، تامس (1389)، ساختار انقلاب‌های علمی، ترجمه: سعید زیباکلام، تهران: سمت.
  • گادفری اسمیت، پیتر (1392)، درآمدی بر فلسفه علم: پژوهشی در باب یکصد سال مناقشه بر سر چیستی علم، ترجمه: نواب مقربی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  • مطهّری، مرتضی (1370)، ختم نبوّت، تهران: صدرا.
  • مظفّر(علامه)، محمدرضا (1403)، اصول الفقه، ج3، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
  • موسوی بجنوردى، سید حسن ‏(1380ق)، منتهى الأصول، ج2، تهران‏: مؤسسه العروج.
  • نجفى (صاحب جواهر)، محمدحسن‌ (1404)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام‌‌، ج1 و41، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  • همدانى، رضا (1416)، مصباح الفقیه، ج8، قم: مؤسسه الجعفریه لإحیاء التراث و مؤسسه النشر الإسلامی‌.