بررسی فقهی کسب و کارهای از راه دور در سامانه های الکترونیکی با عامل هوش مصنوعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر پسادکتری رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

2 استاد فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

10.22075/feqh.2023.30520.3590

چکیده

در این نوشتار به بررسی فقهی کسب و کارهای از راه دور در سامانه­های طراحی شده با هوش مصنوعی می­پردازیم. در نسل دوم کسب و کارهای مجازی، سامانه تحت کنترل و عملیات هوش مصنوعی قرار گرفته و همده فعالیت تجاری توسط ماشینی تحت عنوان کوبات که ابزار اجرایی آن هوش مصنوعی است انجام می پذیرد. در قانون تجارت الکترونیکی به صورت عامّ، فعالیت در این نوع سامانه ها را انجام معاملات از راه دور تلقی نمود. فقها معاملات از راه دور را باطل دانسته اند زیرا،  موجبات ضرر، غرر، غرور، تدلیس و تزویر را فراهم می­آورد. به عبارتی به دلیل داشتن تالی فاسد، حرام تلقی گردید. این تحقیق از نوع نظری و مبتنی بر مورد کاوی است. داده­ها از طریق مشاهده، سامانه­های الکترونیکی و کتب تخصصی گردآوری گردید. پرسش اصلی این تحقیق آن است که آیا در فروشگاه های مجازی نسل دوم معاملات از ساختار از راه دور هستند که بر اساس فتوا حرام باشند یا نظر دیگری در این خصوص مطرح می باشد؟  در این مورد فرضیه­هایی مطرح می­باشد. نتیجه حاصل از تحقیق آن است که در کسب و کارهای نسل دوم که با هوش مصنوعی انجام می شود، معامله از راه دور نیست و نمی توان آن فتاوا را بر این ساختار نیز جاری نمود؛ نبابراین کسب و کارهای با هوش مصنوعی با واسطه امن می تواند فعالیتی مباح بوده و این سامانه ها به عنوان تعاون در اثم و عدوان و مقدمه حرام نمی باشند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Jurisprudential review of remote businesses in electronic systems with artificial intelligence agent

نویسندگان [English]

  • Mehdi Mohammadian Amiri 1
  • Ali Akbar Ezadifard 2
1 Postdoctoral Researcher in Fiqh and Fundamentals of Islamic Law, Mazandaran University, Babolsar, Iran.
2 Professor of Fiqh and Fundamentals of Islamic Law, Mazandaran University, Babolsar, Iran.
چکیده [English]

In this article, we will examine the jurisprudence of remote businesses in systems designed with artificial intelligence. In the second generation of virtual businesses, the system is under the control and operation of artificial intelligence, and all business activities are performed by a machine called Kubat, whose executive tool is artificial intelligence. In the e-commerce law, in general, activities in these types of systems are considered to be remote transactions. The jurists have considered distance transactions to be invalid because they cause harm, arrogance, pride, and deception. In other words, it was considered haram due to having a corrupt tali. This research is theoretical and based on case study. Data were collected through observation, electronic systems and specialized books. The main question in this research is: Are there transactions in the second generation virtual stores of a remote structure that are forbidden based on the fatwa, or is there another opinion in this regard? There are hypotheses in this regard. The result of the research is: in the second generation businesses that are done with artificial intelligence, there is no remote transaction and that fatwa cannot be applied to this structure as well. Therefore, businesses with artificial intelligence through a safe intermediary can be a permissible activity, and these systems are not forbidden as cooperation in evil and aggression.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Distance business
  • e-business
  • store system
  • artificial intelligence
  • قرآن کریم، مترجم: پورجوادی، کاظم‏، (1414ق)، تهران: بنیاد دایره المعارف اسلامی.
  • آهنگران، محمدرسول؛ حق­نواز، ابوالحسن (1395)، مبانی فقهی مشروعیّت قوانین با رویکرد قرآنی، فصلنامه پژوهش­های فقه و حقوق اسلامی، 46، 11- 30.
  • ابوعطاء، محمد؛ بهارلو، آرمان (1396)، اخبار مستند به شیاع به عنوان دلیل اثبات، فصلنامه مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 16، 31- 52.
  • اراکی، محمدعلی (1415ق)، کتاب البیع، ج2، قم: اسماعیلیان.
  • اردبیلی(مقدس)، احمد بن محمد (1403ق)، مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان، ج10، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
  • استورات، راسل؛ نورویگ، پیتر (1394)، هوش مصنوعی، ج1، ترجمه: عین­الله جعفر نژاد قمی، بابل: علوم رایانه.
  • انصاری(شیخ)، مرتضی بن محمدامین (1411ق)، المکاسب، ج1، قم: دار الذخائر.
  • تجلیل تبریزى، ابوطالب (1379)، التعلیقه الاستدلالیه على تحریر الوسیله، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى(ره).
  • حسینی عاملی، محمدجواد بن محمد (بی­تا)، مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلامه، ج1، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  • خمینی(امام)، سید روح­الله (1379)، تحریر الوسیله، ج1، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى(ره).
  • خمینی(امام)، سید روح­الله (1381)‏، الاستصحاب‏، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
  • زارعی سبزواری، عباسعلی (1430ق)، القواعد الفقهیه فی فقه الامامیه، ج2، قم: اسلامی.
  • سبحانی تبریزی، جعفر (1436ق)، الایضاحات السنیه للقواعد الفقهیه، ج1، قم: مؤسسه الامام الصادق(ع).
  • سبحانى تبریزى، جعفر (1424ق)، إرشاد العقول الى مباحث الأصول‏، ج3، قم: مؤسسه امام صادق (ع).
  • شبیری زنجانی، موسی (بی­تا)، کتاب نکاح، ج10، قم: مؤسسه پژوهشی رای پرداز.
  • شهرکانی، ابراهیم اسماعیل (1430ق)، معجم المصطلاحات الفقهیه، قم: ذوی القربی.
  • صافی گلپایگانی، علی (1385)، ذخیره القبی فی شرح العروه الوثقی، ج2، قم: ناشر گنج عرفان.
  • صدوق(شیخ)، محمد بن على بن حسین بن بابویه قمی (1380)، صفات الشیعه، ترجمه: امیر توحیدی، تهران: زراره.
  • طباطبائی بروجردی، حسین (1426ق)، تبیان الصلاه، ج4، قم: گنج عرفان.
  • طباطبائی حکیم، محمدسعید (1428ق)، مصباح المنهاج، ج2، نجف: مؤسسه الحکمه الثقافه الاسلامیه.
  • طباطبائی قمی، حسین (1381)، الدلائل فی شرح منتخب المسائل، ج5، شرح: تقی طباطبائی قمی، قم: محلاتی.
  • طباطبایى قمى، تقى‏ (1371)، آراؤنا فی أصول الفقه‏، ج1، قم: محلاتی‏.
  • علمی اردبیلی، علی (1389)، دلیل الفقه، تقریرات درس استاد آیت الله العظمی حلج سید محمدهادی حسینی میلانی، قم: بوستان کتاب.
  • فتال نیشابورى، محمد بن احمد (1366)، روضه الواعظین، ترجمه: محمود مهدوى دامغانى‏، تهران: نى‏.
  • فیاض عاملی، حسین (1428ق)، شرح الحلقه الثالثه، ج1، بیروت: شرکه المصطفی لاحیاء التراث‏.
  • کرباسی، محمدابراهیم بن علی (1431ق)، الارث فی الفقه الجعفری، ج2، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
  • کرباسى، محمد ابراهیم بن محمد حسن (بی­تا)، إشارات الأصول‏، بی­نا، موجود در نرم افزار جامع اصول فقه.
  • کلینى، محمد بن یعقوب (1407ق)، الکافی، ج 5 و7، تصحیح: علی اکبر غفارى و محمد آخوندى، تهران: دار الکتب الإسلامیه.
  • مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (1398ق)، مرآه العقول فی شرح اخبار آل الرسول، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
  • محمدى خراسانى، على‏ (1388)، کوثر فقه، ج2، تهران: مؤسسه چاپ و نشر عروج‏.
  • مرکز اطلاعات و مدارک اسلامى (1389)، فرهنگ نامه اصول فقه، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  • معاونت آموزش و تحقیقات قوه­ قضائیه (1389)، قواعد حقوق تجارت الکترونیک، تهران: جنگل.
  • معلوف، لوئیس (1386)، المنجد فی اللّغه العربیه المعاصره، بیروت: دار المشرق.
  • مکارم شیرازى، ناصر (1428ق)، أنوار الأصول‏، ج3، قم: مدرسه الامام علی بن ابی طالب(ع).
  • موسوی گلپایگانی، سید محمدرضا (1414ق)، مجمع المسائل، ج2، قم: دار القرآن الکریم.
  • موسوی گلپایگانی، سید محمدرضا (بی­تا)، شرح وسیله النجاه، قم: مهر استوار.
  • نورى(محدّث)، حسین بن محمدتقى‏ (1408ق)، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج13، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
  • هدایتی، علیرضا؛ داورزنی، محمد؛ حمیدی، محمدرضا (1394)، بازپژوهی مبانی حجیّت قطع و امارات در علم اصول، فصلنامه مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 12، 278-298.
  • سامانه واژه یاب، به آدرس اینترنتی com
  • آدرس اینترنتی com/humanoid-robot
  • آدرس اینترنتی postex.ir
  • سامانه مرجع دینی آیت الله العظمی ناصر مکارم شیرازی، آدرس اینترنتی ir.