نقد و بررسی ماده 256 و 257 قانون مجازات اسلامی (وحدت قاذف و تعدد مقذوف)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران (نویسنده مسئول)

2 استاد فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 استادیار فقه و حقوق اسلامی، پژوهشکده فقه و حقوق، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.

چکیده

بر اساس نظر مشهور فقیهان که در ماده 256 و 259 قانون مجازات اسلامی نمود پیدا کرده، اگر شخصی چند نفر را به طور جداگانه قذف کرده و مقذوفان شکایت کنند، متّهم به چند بار حدّ قذف محکوم می‌شود. همچنین اگر شخصی افراد متعدّدی را با کلام واحدّ مورد قذف قرار دهد و آنها جداگانه شکایت کرده و حدّ قذف را مطالبه نمایند، قاذف به چند بار حدّ قذف محکوم می‌‌‌‌‌شود. این مقاله با روش کتابخانه‌ای، با بررسی روایات و نقد ادله نظریه مشهور فقها به این نتیجه رسیده است که نظر مشهور فقیهان، نظریه‌ای تفسیری به حساب می‌آید که بر اساس تفسیرشان از برخی روایات صورت گرفته است؛ لکن آیات و روایات، به طور صریح آن را تأیید نمی‌کند؛ ضمن این که اجرای این حکم در برخی از موارد مانند جایی که متّهم به عده زیادی مثلاً اهالی یک منطقه نسبت زنا داده باشد، بسیار دشوار خواهد بود؛ چراکه ممکن است متّهم به هزاران شلاق محکوم شود. در نهایت این مقاله تفسیر دیگری از روایات و نظریه غیر مشهور را ترجیح داده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Study and Critic of Article 256 and 257 of the Islamic Penal Code (The unity of the accuser and the plurality of the accused)

نویسندگان [English]

  • Mohamad Ali Moheb Al-Rahman 1
  • Ali Mazhar Gharamaleki 2
  • Mohamad Mahdi Moheb Al-Rahman 3
1 : Assistant Professor, Jurisprudence and Fundamentals of Law, Shahid Madani Azarbayjan University, Tabriz, Iran (Corresponding Author)
2 Professor, Jurisprudence and Fundamentals of Law, Tehran University, Tehran, Iran.
3 Assistant Professor, Research Institute of Jurisprudence and Law, Research Institute for Islamic Sciences and Culture, Qom, Iran.
چکیده [English]

According to the opinion of the most jurists, which is expressed in the articles 256 and 259 of the Islamic Penal Code, if a person accuses several people separately of adultery and the like, and the accused file a lawsuit and ask for punishment, the criminal is sentenced to several punishments. Also, if someone accuses several people of adultery and the like with a single word and they file a lawsuit and ask for punishment separately the criminal is sentenced to several punishments. This article, using the library method, has reached the following conclusions by criticizing the evidence of the theory of most jurists: The opinion of famous jurists is considered an interpretive theory based on their interpretation of some hadithes; but the Quran and traditions do not explicitly confirm it. In addition, it will be very difficult to implement this opinion in some cases, such as where the defendant has accused many people of adultery, for example, the residents of a region, because the accused may be sentenced to thousands of lashes. Finally, this article has preferred another interpretation of hadithes.

کلیدواژه‌ها [English]

  • “Qazf”
  • “Multiplicity of Qazf”
  • “
  • “Multiple Plaintiffs”
  • “Multiplicity of Insults”

مراجع

         - قرآن کریم.
- آبی الأزهری، عبد السمیع (بی‌تا)، رساله ابن أبی زید، ج1، بیروت: المکتبه الثقافیه.
- آخوند خراسانی، محمد کاظم (بی‌تا)، کفایه الأصول، ج1، قم: آل البیت.
- ابن ادریس حلّی، محمد بن احمد (1410ق)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، ج3، چ2، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
- اب‍ن‌ حمزه طوسی، م‍ح‍م‍د ب‍ن‌ ع‍ل‍ی (1408ق)، الوسیله ال‍ی‌ ن‍ی‍ل‌ ال‍ف‍ض‍ی‍ل‍ه‌ ج1، قم: کتابخانه آبه الله العظمی مرعشی نجفی(ره).
- اب‍وال‍ص‍لاح‌ ح‍ل‍ب‍ی‌، ت‍ق‍ی‌ ب‍ن‌ ن‍ج‍م ‌(بی‌تا)، الکافی فی الفقه، ج1، اصفهان: مکتبه الإمام أمیرالمؤمنین علی (ع) العامه.
- اردب‍ی‍ل‍ی(محقق)‌، اح‍م‍د ب‍ن‌ م‍ح‍م‍د (1362)، م‍ج‍م‍ع‌ ال‍ف‍ائ‍ده‌ و ال‍ب‍ره‍ان‌ ف‍ی‌ ش‍رح‌ ارش‍اد الاذه‍ان، ج13، قم: مؤسسه النشر الإسلامی.
- الجزیری، عبد الرحمن (1424ق)، الفقه على المذاهب الأربعه، ج5، بیروت: دار الکتب العلمیه.
- جبعی عاملی(شهید ثانی)، زین‌ الدین بن علی (1413ق)، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، ج14، قم: مؤسسه المعارف الإسلامیه.
- جواهری، محمد (1428ق)، الشهادات و الحدود، ج2، نجف اشرف: مکتبه الامام الخویی.
- حرّ عاملى، محمد بن حسن (1409ق)، تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، ج28، قم: مؤسسه آل البیت.
- حسینی روحانی، سید محمدصادق (1412ق)، فقه الصادق، ج25، چ3، قم: مؤسسه دار الکتب.
- حلّی(علامه)، حسن بن یوسف (1412ق)، مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، ج9، چ2، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
- حلّی(علامه)، حسن بن یوسف (1420ق)، تحریر الأحکام الشرعیه على مذهب الإمامیه، ج5، قم: مؤسسه الإمام الصّادق(ع).
- حلّی(محقق)، ج‍ع‍ف‍ر ب‍ن‌ ح‍س‍ن (1408ق)‌، شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، ج4، چ2، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
- خ‍وئی‌، سید ‌اب‍وال‍ق‍اس‍م (1422ق)‌، مبانی تکمله المنهاج - القضاء والحدود، ج41، قم: مؤسسه إحیاء آثار الإمام الخویی.
- رستمی نجف آبادی، حامد (1401)، واکاوی مفهوم مصلحت و کاربرد آن در مجازات های شرعی با نگاهی به قانون مجازات اسلامی، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 28، 75-102.
- سبزوارى، سید عبدالأعلى (1388)، مهذّب الأحکام فی بیان الحلال و الحرام، ج28، قم: دار التفسیر.
- سلّار دیلمی، حمزه بن عبدالعزیز (1414ق)، المراسم العلویه فی احکام العلویه، ج1، قم: المعاونه الثقافیه لمجمع العالمی لاهل البیت.
- سلطانی، عبّاسعلی (1391)، مبانی فقهی نهاد اعاده حیثیّت، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 6، 83-108.
- صدوق(شیخ)، محمد بن علی بن حسین بن بابویه قمی (1404ق)، من لایحضره الفقیه، ج4، چ2، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
- صدوق(شیخ)، محمد بن علی بن حسین بن بابویه قمی (1415ق)، المقنع، ج1، قم: مؤسسه الامام الهادی.
- صدوق(شیخ)، محمد بن علی بن حسین بن بابویه قمی(1418ق)، الهدایه فی الأصول و الفروع، ج2، قم: مؤسسه الإمام الهادی.
- صیمری بحرانی، شیخ مفلح (1408ق)، تلخیص الخلاف و خلاصه الاختلاف- منتخب الخلاف، ج3، قم: کتابخانه آیه الله مرعشى نجفى(ره).
- طباطبائی، سید علی بن محمد علی (1418ق)، ریاض المسائل فی بیان الاحکام بالدلایل، ج13، قم: مؤسسه آل البیت.
- طوسی(شیخ الطائفه)، محمد بن حسن (1363)، الاستبصار فیما اختلف من الاخبار، ج4، قم: دار الکتب الاسلامیه.
- طوسی(شیخ الطائفه)، محمد بن حسن (1364)، تهذیب‌الاحکام، ج10، چ4، تهران: دار الکتب الإسلامیه.
- طوسی(شیخ الطائفه)، محمد بن حسن (1387ق)، المبسوط فی فقه الامامیه، ج8، چ3، تهران: المکتبه المرتضویه.
- طوسی(شیخ الطائفه)، محمد بن حسن (1407ق)، کتاب الخلاف، ج5، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
- عاملی(شهید اول)، محمد بن مکّی (1414ق)، غایه المراد فی شرح نکت الإرشاد، ج4، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
- ف‍اض‍ل‌ ل‍ن‍ک‍ران‍ی‌، م‍ح‍م‍د (1422ق)، تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله: الحدود، ج1، قم: مرکز فقه الأئمّه الأطهار علیهم السّلام.
- ف‍اض‍ل‌ ه‍ن‍دی‌، م‍ح‍م‍د ب‍ن‌ ح‍س‍ن‌ (1417ق)‏، کشف الّلثام و الإبهام عن قواعد الأحکام، ج10، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
- ف‍ی‍ض‌ ک‍اش‍ان‍ی‌، م‍ح‍م‍د ب‍ن‌ ش‍اه‌ م‍رت‍ض‍ی (1401ق)، مفاتیح الشرائع، ج2، قم: مکتبه آیه الله المرعشی(ره).
- ک‍لین‍ی‌، م‍ح‍م‍د ب‍ن‌ ی‍ع‍ق‍وب ‌(1378)، الکافی، ج14، قم: دار الحدیث.
- م‍ج‍ل‍س‍ی‌، م‍ح‍م‍د‌ب‍اق‍ر ب‍ن‌ م‍ح‍م‍دت‍ق‍ی (1404ق)، مرآه العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج23، چ2، تهران: دار الکتب الإسلامیه.
- م‍ج‍ل‍س‍ی‌، م‍ح‍م‍د‌ب‍اق‍ر ب‍ن‌ م‍ح‍م‍دت‍ق‍ی (1407ق)، ملاذ الأخیار فی فهم تهذیب الأخبار، ج16، قم: مکتبه آیه الله المرعشی(ره).
- مجلسی، محمدتقی ‌بن‌ مقصود‌علی (1398ق)، روضه المتّقین فی شرح من لایحضره الفقیه، ج10، قم: بنیاد فرهنگ اسلامی.
- مفید(شیخ)، محمد بن محمد بن نعمان (1413ق)، المقنعه، ج1، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
- مکارم شیرازی، ناصر (1377)، أنوار الفقاهه ـ کتاب الحدود، ج2، قم: انتشارات مدرسه الإمام علی بن أبی طالب.

- موسوی گلپایگانی، محمدرضا (1412ق)، الدّر المنضود فی أحکام الحدود، ج2، قم: دار القرآن الکریم.

- مؤمنی، عابدین؛  علوی، سید محمود؛  رستمی نجف آبادی، حامد (1396)، مؤلّفه های تأثیرگذار در اجرای حدود، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 17، 235-256.
- نجفی(صاحب جواهر)، محمدحسن (1362)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، ج41، چ7، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
مطالعات فقه و حقوق اسلامی
دوره 17، شماره 41
در حال تکمیل شدن
دی 1404
صفحه 295-320

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار