نقد و تحلیل فقهی عدم حجیت شهادت زن در اثبات جنایت موجب قصاص

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران (نویسنده مسئول)

2 مربی و عضو هیات علمی گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

10.22075/feqh.2024.31100.3642

چکیده

در امورکیفری، شهادت نیز به عنوان یکی از ادله اثبات جرم به شمار می رود. در قانون مجازات اسلامی و مبانی فقهی در رابطه شهادت زنان دو نوع برخورد می شود، مواردی که اصولاً شهادت زنان پذیرفته نمی شود و فقط شهادت مردان، که در بعضی موارد شهادت چهار مرد عادل یا در مواردی شهادت دو مرد عادل موجب اثبات جرم است، و در بعضی موارد نیز شهادت زنان به تنهائی یا بالضمیمه معتبر است، اما در جنایت موجب قصاص، بر اساس ماده 199 قانون مجازات اسلامی شهادت زنان پذیرفته نمی شود، فقهای امامیه نیز در این زمینه اختلاف نظر دارند، بعضی معتقدند با شهادت زنان دیه ثابت می شود. بعضی معتقدند که روایت مثبته بر قتل خطایی حمل می شود. نویسندگان در مقاله حاضر با استفاده از شیوه توصیفی - تحلیلی و با تتبّع در کتاب های حدیثی، فقهی و بررسی دلایل و مبانی، که عمدتاً روایات می باشد  به این نتیجه دست یافته اند که دلایل فقهی که برای عدم حجیّت شهادت زنان ارائه شده دلایل محکم و متقنی نبوده بلکه خدشه و ایراداتی بر آن وارد شده است؛ در مقابل، وجوهی که برای ترجیح دلایل حجیّت ذکر شده از  قوّت بیشتری برخوردار است. اگر ماده 199 ق م ا اصلاح شده و شهادت زنان به ضمیمه مردان پذیرفته شود، حکمی خلاف موازین شرعی صادر نشده بلکه از فتوای بسیاری از فقها پیروی کرده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Jurisprudential criticism and analysis of the non-acceptance of a woman's testimony in proving the crime of retribution

نویسندگان [English]

  • Omolbanin Allah Moradi 1
  • Masoumeh Taj Aldini 2
1 Assistant professor, Islamic Jurisprudence and Law, Payame Noor University, Tehran, Iran (Corresponding Author)
2 Master of Islamic Jurisprudence and Law, Payame Noor University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

- In criminal matters, testimony is also considered as one of the proofs of crime. In the Islamic Penal Code and jurisprudential foundations, there are two types of treatment regarding the testimony of women، Cases where women's testimony is not accepted and only the testimony of men, which in some cases the testimony of four just men or in some cases the testimony of two just men proves the crime. And in some cases, the testimony of women alone or together with men is valid, but in the crime causing retribution based on Article 199 of the Islamic Penal Code, the testimony of women is not accepted. The Imam jurists also differ in this regard، some believe that the wergild is proved by the testimony of women. Some believe that the narratives that express the acceptance of women's testimony in murders are about unintentional murders
In this article, the author uses the descriptive-analytical method and searches in hadith and jurisprudence books and examines the reasons and foundations, which are mostly hadiths. He reached the conclusion that the jurisprudential reasons given for not accepting women's testimony were not strong reasons، Rather, it has been damaged and flawed ،in return ،The reasons mentioned for accepting women's testimony it has more strength. If Article 199 of the Islamic Penal Code is amended، and if the testimony of women is accepted along with men, No ruling has been issued against Sharia standards ،Rather, he has followed the fatwas of many jurists.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Intentional murder
  • martyrdom of women
  • retribution
  • non-financial affairs
  • قرآن کریم.
  • ابن ادریس حلّی، محمد بن منصور (1410ق)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، ج2، چ2، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
  • ابن حمزه طوسى، محمد بن على بن حمزه (1408ق)، الوسیله إلى نیل الفضیله، قم: کتابخانه آیه الله العظمی مرعشى نجفى(ره).
  • اردبیلى(محقّق)، احمد بن محمد (1403ق)، مجمع الفائده و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان، ج12، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
  • ترحینى عاملى، سید محمدحسین (1427ق)، الزّبده الفقهیه فی شرح الروضه البهیه، چ4، قم: دار الفقه.
  • جبعی عاملی(شهید ثانى)، زین الدین بن على (1413ق)، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، ج14، قم: مؤسسه المعارف الإسلامیه.
  • حذّاء عمانى، حسن بن على (1413ق)‍، حیاه ابن أبی عقیل و فقهه، قم: مرکز المعجم الفقهی.
  • حرّ عاملى، محمد بن حسن (1409ق)، تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، ج1 و29و27، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
  • حسینى حائرى، سید کاظم (1415ق)، القضاء فی الفقه الإسلامی،  قم: مجمع اندیشه اسلامى.
  • حسینى روحانى، سید صادق (بی تا)، فقه الصّادق علیه السلام، ج25، قم: مؤسسه دار الکتاب.
  • حلبى، حمزه بن على بن زهره (1417ق)، غنیه النزوع إلى علمی الأصول و الفروع، قم: مؤسسه امام صادق علیه السلام.
  • حلّی(علامه)، حسن بن یوسف (1410ق)، إرشاد الأذهان إلى أحکام الإیمان، ج2، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
  • حلّی(علامه)، حسن بن یوسف (1413ق)، قواعد الأحکام فی معرفه الحلال و الحرام، ج3، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
  • حلّی(علامه)، حسن بن یوسف (1413ق)، مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه، ج8، چ2، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
  • حلّی(علامه)، حسن بن یوسف (1420ق ‍)، تحریر الأحکام الشرعیه على مذهب الإمامیه، ج5، قم: مؤسسه امام صادق علیه السلام.
  • حلّی(محقّق)، جعفر بن حسن (1408ق)‍، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، ج4، چ2، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
  • حلّی(محقّق)، جعفر بن حسن (1418ق)، المختصر النافع فی فقه الإمامیه، ج2، چ6، قم: مؤسسه المطبوعات الدینیه.
  • حلّى، یحیى بن سعید (1405ق)‍، الجامع للشرائع، قم: مؤسسه سید الشهداء العلمیه.
  • خمینى(امام)، سید روح اللّه (بی تا)، تحریر الوسیله، ج2، قم: دار العلم.
  • سبحانى تبریزى، شیخ جعفر (1418ق)، نظام القضاء و الشهاده فی الشریعه الإسلامیه الغرّاء، ج2، قم: مؤسسه امام صادق علیه السلام.
  • سبزوارى، سید عبد الأعلى (1413ق)‍، مهذّب الأحکام، ج27، چ4، قم: مؤسسه المنار-دفتر حضرت آیه الله.
  • سلمان زاده، جعفر؛ صادقی رام، رقیه (1400)، بررسی فقهی حقوقی قصاص پدر در جنایت علیه کودکان متولّد از اسپرم اهدایی، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 27، 255-274.
  • شوشترى، محمدتقى (1406ق)، النّجعه فی شرح اللّمعه، ج11، تهران: کتابفروشى صدوق.
  • صانعی، فخرالدین (1385)، بررسی فقهی شهادت زن در اسلام، بی‌جا: میثم تمّار.
  • صدوق(شیخ)، محمّد بن على بن حسین بن بابویه قمی (1413ق)، من لایحضره الفقیه، ج3، چ2، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
  • طباطبائى قمّى، سید تقى (1425ق)، هدایه الأعلام إلى مدارک شرائع الأحکام، قم: محلّاتى.
  • طباطبائى(صاحب ریاض)، سید على (1418ق)، ریاض المسائل فی بیان الاحکام بالدلائل، ج15، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
  • طرابلسى(ابن برّاج)، قاضى عبدالعزیز (1406ق)، المهذّب، ج2، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
  • طوسى(شیخ الطائفه)، محمد بن حسن (1387ق)، المبسوط فی فقه الإمامیه، ج8، چ3، تهران: المکتبه المرتضویه لإحیاء الآثار الجعفریه.
  • طوسى(شیخ الطائفه)، محمد بن حسن (1390ق)‍، الاستبصار فیما اختلف من الأخبار، ج3، تهران: دار الکتب الإسلامیه.
  • طوسى(شیخ الطائفه)، محمد بن حسن (1400ق)، النهایه فی مجرّد الفقه و الفتاوى، بیروت: دار الکتاب العربی.
  • طوسى(شیخ الطائفه)، محمد بن حسن (1407ق)، تهذیب الأحکام، ج6، چ4، تهران: دار الکتب الإسلامیه.
  • طوسى(شیخ الطائفه)، محمد بن حسن (1407ق)، کتاب الخلاف، ج6، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
  • عاملى(شهید اول)، محمد بن مکّی (1417ق)، الدروس الشرعیه فی فقه الإمامیه، ج2، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
  • فاضل هندى، محمد بن حسن (1416ق)، کشف اللّثام و الإبهام عن قواعد الأحکام، ج10، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
  • قدسی، ابراهیم؛ یحیی زاده، یاسر (1389)، الحاق جدّ پدری و مادر به حکم معافیت پدر از قصاص در قتل عمدی فرزند (مطالعه ای فقهی و حقوق)، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 2، 94-121.
  • کشّى، ابو عمرو محمد بن عمر(1490ق)، رجال الکشّی، مشهد: مؤسسه نشر دانشگاه مشهد.
  • کلینى، محمد بن یعقوب (1407ق)، الکافی، ج7، چ4، تهران: دار الکتب الإسلامیه.
  • مجلسى(علامه)، محمدباقر (1406ق)، ملاذ الأخیار فی فهم تهذیب الأخبار، ج10 و13، قم: کتابخانه آیه الله العظمی مرعشى نجفى(ره).
  • مجلسى، محمدتقى(1406ق)‍، روضه المتّقین فی شرح من لایحضره الفقیه، ج6، چ2، قم: مؤسسه فرهنگى اسلامى کوشانبور.
  • مکارم شیرازى، ناصر (1424ق)، کتاب النکاح، ج3، قم: مدرسه امام على بن ابی طالب علیه السلام.
  • نجفى(صاحب جواهر)، محمدحسن (بی تا)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، ج41، چ7، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  • نراقى، ملا احمد (1415ق)، مستند الشیعه فی أحکام الشریعه، ج 18، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.