تحلیل مفهوم حرز از منظر فقه امامیه و قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ (با تاکید بر رویه قضائی ایران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای حقوق جزا و جرمشناسی و مدرس دانشگاه، مشهد، ایران (نویسنده مسئول)

2 کارشناسی ارشد حقوق بشر، دانشگاه مازندران؛ بابلسر، ایران.

3 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشگاه غیر انتفاعی اشراق.

10.22075/feqh.2024.32704.3788

چکیده

یکی از شرایط سرقت مستوجب حدّ این است که مال مسروق در حرز قرار گرفته باشد. فقها درباره مفهوم حرز و نیز تعیین مصادیق آن با یکدیگر اختلاف نظر دارند که این اختلاف عمدتاً ناشی از روایات متفاوت موجود در این زمینه است. در مجموع می توان گفت مهم ترین مبنای تشخیص حرز این است که به عرف واگذار شده است؛ درست همان نظری که قانونگذار وضعی در ماده ۲۶۹ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ از آن پیروی نموده است، چراکه برای حرز بودن و نبودن، مصادیق قطعی و مشتبه وجود دارد اما در مورد مصادیق مشتبه سنّتی روایاتی وجود دارند که در مورد حرز بودن یا نبودن آنها بحث می کنند، مانند ربودن مال از جیب و مواردی از این قبیل. ولی در زمینه مصادیق نوظهور نظیر سرقت های اینترنتی، نصوص خاصی وجود ندارد. این تحقیق با روش توصیفی - تحلیلی به این نتیجه رسیده است که با توجه به تعریف ارائه شده از حرز، می توان ادّعا کرد که در فضای مجازی، فایل، حرز داده های الکترونیکی می باشد؛ چه آن که فایل به عنوان موضع و محلّ نگهداری اطلاعات رایانه ای است که با رمز قفل می شود همانگونه که دریافت کد و رمزها، هتک حرز یارانه ای محسوب می شود؛ با این مبنا هتک حرز در سرقت های رایانه ای نیز موضوعیت پیدا کرده و در نتیجه، در فرض تحقّق سایر شرایط سرقت حدّی، مشمول حدّ سرقت می شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of the concept of amulets from the perspective of Imami jurisprudence and the Islamic Penal Code approved in 2013 (with an emphasis on Iran's judicial procedure)

نویسندگان [English]

  • Omid Milanloei 1
  • Shaghyegh Milanloei 2
  • Fatemeh Mobasherian 3
1 PhD in Criminal Law and Criminology, and University Lecturer, Mashhad, Iran (Corresponding Author)
2 Master of Human Rights, University of Mazandaran; Babolsar, Iran.
3 Master's Student in Private Law, Eshragh Non-profit University.
چکیده [English]

One of the conditions of theft is that the stolen property is placed in a amulet. The jurists disagree with each other about the concept of amulets and determining its examples, and this difference is mainly due to different hadiths that have been introduced in this context. In general, it can be said that the most important basis for distinguishing amulets is that it is left to custom, just the same opinion that the legislator followed in Article 269 of the Islamic Penal Code approved in 1392. However, there are traditions that discuss whether or not they are amulets, such as stealing money from a pocket and similar cases that are discussed by jurists. But in the field of emerging examples, there are no special texts, such as internet thefts, which according to the definition provided of amulet, virtual space, amulet file is electronic data, that is, in fact, the position and location of computer information, it is a file that is usually encrypted It is locked, so there is theft of amulets in computer thefts, as a result, if there are other conditions, it is subject to the limit of theft.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Amulet
  • hacking amulet
  • computer amulet
  • virtual space
- ابن ادریس حلّی، محمد بن احمد (۱۴۱۰ق)، السرائر الحاوى لتحریر الفتاوی، ج۳، چ2، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
- ایزدی فرد، علی اکبر؛ پیردهی حاجیکلا، علی (۱۳۸۹)، سرقت اینترنتی حدّى یا تعزیری، فصلنامه مطالعات اسلامی (فقه و اصول)، 84، 45-65.
- ترابی، اکبر (۱۳۹۰)، آیین کیفری اسلام، ج۳، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار.
- جبعی عاملی(شهید ثانی)، زین الدین بن علی (۱۴۱۰ق)، الرّوضه البهیه فی شرح اللّمعه الدّمشقیه، ج۹، قم: داوری.
- جوهری، اسماعیل بن حماد (۱۴۱۰ق)، الصحاح تاج اللغه و صحاج العربیه، چ2، بیروت: دار العلم للملائین.
- حرّ عاملی، محمد بن حسن (۱۴۰۹ق)، تفصیل وسائل الشیعه الى تحصیل مسائل الشریعه، ج۲۸، قم: مؤسسه آل بیت(ع).
- حسین نژاد، سید مجتبی (1401)، تأمّلی در شرطیّت هتک حرز در سرقت حدّی(نقد ماده 268 ق.م.ا)، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 29، 345-372.
- حسینی روحانی، سید محمدصادق (۱۴۱۲ق)، فقه الصادق، چ2، قم: دار الکتاب مدرسه امام صادق(ع).
- حلّی(علامه)، حسن بن یوسف (۱۴۲۰ق)، تحریر الأحکام الشرعیه على مذهب الامامیه، ج5، تصحیح: ابراهیم بهادری، قم: مؤسسه امام صادق.
- حلّی(محقق)، جعفر بن حسن (۱418ق)، المختصر النافع فی فقه الامامیه، چ6، قم: مؤسسه مطبوعات دینی.
- خمینی(امام)، سید روح الله (1405ق)، تحریر الوسیله، ج۲، بیروت: دار المنتظر.
- دهخدا، علی اکبر (۱۳۹۱)، لغت نامه، ج۶ ، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
- شیرازی، ابوالاسحاق ابراهیم بن علی (۱۴۱۹ق)، المذهب فی فقه مذهب الامام شافعی، بیروت: دار الفکر.
- صبری، نورمحمد (۱۳۷۸)، جرم سرقت در حقوق ایران و اسلام، تهران: ققنوس.
- طباطبائی(صاجب ریاض)، سید علی بن محمد (۱۴۱۸ق)، ریاض المسائل فی بیان الأحکام بالدلائل، ج۱۶، قم: مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث.
- طوسی(شیخ الطائفه)، محمد بن حسن (۱۴۰۰ق)، النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوی، چ2، بیروت: دار الکتب العربیه.
- عمید، حسن (۱۳۸۱)، فرهنگ فارسی، ج۱، تهران: امیرکبیر.
- فاضل موحدی لنکرانی، محمد (۱۴۲۳ق)، تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار.
- مسجدسرائی، حمید؛ تقوی، سید عباس (۱۳۹۲)، مفهوم و ماهیّت حرز با رویکردی بر سرقت های اینترنتی، فصلنامه دانش انتظامی، ۱۷، 43-54.
- معین، محمد (۱۳۸۲)، فرهنگ معین، ج۲،تهران: زرین.
- نجفی(صاحب جواهر)، محمدحسن (1404ق)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، ج40، تصحیح: عباس قوچانی و علی آخوندی،  بیروت: دار احیاء التراث العربی.