آسیب شناسی قواعد افتراقی آیین ‌نامه دادسرا و دادگاه ویژه روحانیت در مرحله تحقیقات مقدماتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه میبد، میبد، ایران.

2 استادیار، گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه میبد، میبد، ایران (نویسنده مسئول)

3 استادیار، گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه میبد، میبد، ایران.

10.22075/feqh.2023.31456.3671

چکیده

اگرچه در سیستم ‌های قضایی حاکم بر کشورهای مختلف، اصل بر مراجعه عامه به محاکم عمومی با رعایت آیین دادرسی واحد بوده؛ اما بر پایه سیاستگذاری حکومت ‌ها به جهت رعایت برخی مصالح، تأسیس مراجع قضایی اختصاصی با آیین‌ دادرسی مختص به خود، رایج گردیده است.  فعالیت این مراجع تا زمانی که اصول دادرسی عادلانه و منصفانه در آنها مورد احترام باشد مانعی در طریق حصول عدالت قضایی نخواهد بود. سیستم قضایی کشور ایران نیز از این روند مستثنا نبوده به نحوی که چندین نهاد اختصاصی با اهداف گوناگون را در خود جای داده است. از جمله آنها دادسرا و دادگاه ویژه روحانیت بوده که در این مقاله میزان انطباق آیین ‌نامه مرتبط با آن به عنوان جایگزین قانون آیین دادرسی با برخی اصول دادرسی عادلانه و منصفانه در بوته تحقیق قرار گرفته است. حاصل این تتبع، وجود مباینت عمیق با اصولی همچون استقلال و بی ‌طرفی مقام قضایی و تفکیک مقام تحقیق از مقام تعقیب است. عدم پیش ‌بینی مقام قضایی به عنوان بازپرس درآن دادسرا، انجام تحقیقات مقدماتی توسط مقامات تعقیب، محدودیت اختیارات دادیاران در تحقیقات، امکان دخالت دادستان ویژه در امور قضایی دادسراها و اختیارات وسیع آن مقام عالی در نقل و انتقال قضات دادسرا از جمله شواهد تحقق این تباین شناخته می ‌شوند. گذر از این رادع، اصلاح برخی مواد و تبصره‌ های آیین ‌نامه را ناگزیر می ‌نماید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Pathology of the differential rules of the prosecutor's office and special clergy court in the preliminary investigation stage

نویسندگان [English]

  • Mohammad Mahdi Sheykh Moghaddam Arani 1
  • Nafiseh Motavalizade 2
  • Mohammad Mahdi barghi 3
  • Seyyed Mostafa Mirmohammadi 3
1 PhD student of criminal law and criminology, Meibod University, Meibod, Iran.
2 Assistant Professor of Criminal Law and Criminology, Meybod University, Meybod, Iran (Corresponding Author)
3 Assistant Professor of Criminal Law and Criminology, Meibod University, Meibod, Iran.
چکیده [English]

Although in the judicial systems governing different countries, the principle is to refer the public to the public courts in compliance with the uniform procedure; however, based on the policies of the governments in order to meet some interests, the establishment of special judicial authorities with their own procedure has become common. The activity of these authorities will not be an obstacle in the way of obtaining judicial justice as long as the principles of fair and just proceedings are respected in them. The judicial system of Iran is not exempted from this process as it has several special institutions with different purposes. Among them is the Prosecutor's Office and the Special Clergy Court, and in this article, the degree of conformity of the regulation related to it as an alternative to the Law of Procedure with some principles of fair and just proceedings has been investigated. The result of this observation is the existence of a deep contrast with principles such as the independence and impartiality of the judicial authority and the separation of the investigation authority from the prosecution authority. The lack of anticipation of the judicial authority as an investigator in that court, conducting preliminary investigations by the prosecuting authorities, the limitation of prosecutors' powers in investigations, the possibility of special prosecutors interfering in the judicial affairs of the court, and the wide authority of that high authority in the transfer of judges, including the evidence of the realization of this explanation. Are known passing this hurdle makes it inevitable to amend some articles and notes of the regulation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • special clergy court
  • fair trial
  • procedure
  • governmental order
  • آخوندی، محمود (1372)، آیین دادرسی کیفری، تهران: سازمان چاپ و انتشارات فنی فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  • آشوری، محمد (1379)، آیین دادرسی کیفری، تهران: اشراق.
  • آشوری، محمد (1383)، مجموعه مقالات عدالت کیفری، تهران: کتابخانه گنج دانش.
  • آهنگی، احسان؛ جهاندوست، مسعود (1400)، استقلال ساختار قضایی به مثابه ابزاری اساسی در تحقق امنیت قضای در الگوی دادرسی اسلامی، مجله مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 25، 99-128.
  • احمدی، نعمت (1378)، دادگاه ویژه روحانیّت و تخلفات اجتماعی، روزنامه عصر آزادگان 28/9/۱۳۷۸.
  • اردبیلی، محمد علی (1377)، حقوق جزای عمومی، تهران: میزان.
  • افتخار جهرمی، گودرز (1378)، اصل قانونی بودن جرایم و مجازاتها و تحولات آن، مجله تحقیقات حقوقی، ۲۶-۲۵، 79-102.
  • امیدی، جلیل (1382)، دادرسی کیفری و حقوق بشر، مجله مجلس و پژوهش، ۳۸، 113-146.
  • امیدی، جلیل؛ نیکویی، سمیه (1387)، تعریف و مبانی علنی بودن دادرسی کیفری، مدرس علوم انسانی، 58، 23-38.
  • انصاری، ولی اله (1380)،حقوق تحقیقات جنایی، تهران: سمت
  • باستانی، حسین (1378)، دادگاه ویژه روحانیت و عملکرد آن، روزنامه صبح امروز، 8/8/1378.
  • جانی‌پور، علی‌ (1393)،دادگاه های کیفری اختصاصی، تهران: شهر دانش.
  • جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1374)، ترمینولوژی حقوق، تهران: کتابخانه گنج دانش.
  • جوانمرد، بهروز (1396)، دادرسی های اختصاصی کیفری، تهران: جاودانه.
  • حسینی، سیده لطیفه (۱۳۹۳)، آشنایی با مفاهیم حقوق عمومی بررسی مفهوم دادرسی عادلانه، تهران: پژوهشکده شورای نگهبان.
  • خالقی، علی (1378)، آیین دادرسی کیفری، تهران: شهر دانش.
  • خزایی، منوچهر (1377)، فرایند کیفری، مجموعه مقالات، تهران: کتابخانه گنج دانش.
  • خمینی(امام)، سید روح الله (1367)، حکومت اسلامی و ولایت فقیه، دفتر انتشارات اسلامی.
  • دریاباری، سید محمدزمان (1384)، دادسرا و دادگاه ویژه روحانیت، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  • رستمی، ولی؛ آقایی، مسلم (۱۳۸۸)، دادرسی عادلانه در مراجع اختصاصی اداری ایران، تهران: گرایش.
  • رضوی، محمد (1386)، حقوق کیفری نیروهای مسلح، تهران: دانشگاه علوم انتظامی ناجا.
  • ریاحی، غلامعلی (1378)، جایگاه قانونی دادگاه ویژه روحانیت، روزنامه صبح امروز، 28/9/1378.
  • زراعت، عباس (1393)، آیین دادرسی کیفری، تهران: میزان.
  • ژان لارگیه (1378)،آیین دادرسی کیفری فرانسه، ترجمه: حسن اسمعیل زاده کاشفی، تهران: مجد.
  • صابر، محمود (1388)، معیارها و تضمین های دادرسی عادلانه در مرحله تحقیقات مقدماتی، تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
  • صالحی، ابوذر (1396)، حقوق شهروندی در فرایند دادرسی عادلانه، تهران: استاد شهریار.
  • صورت مذاکرات شورای بازنگری قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (1369)، تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی اداره تبلیغات و انتشارات.
  • طه، فریده؛ اشرفی، لیلا (1390)، دادرسی عادلانه، تهران: میزان.
  • علوی، سید محمود (1398)، دادرسی عادلانه بررسی قوانین کاربردی، تهران: مجد.Top of FormBottom of Form
  • فتحی، محمد جواد؛ دهقانی، علی(1388)، استقلال بازپرس در انجام تحقیقات مقدماتی و تأثیر آن در تحقق دادرسی عادلانه، مجله حقوق اسلامی، ۲۰، 89-109.
  • فرمنش، طاهره؛ ایزدی فرد، علی اکبر؛ جهانی، علی اکبر (1400)، بررسی تعارض تبصره ماده 3 قانون آیین دادرسی مدنی با استقلال قاضی مجتهد، مجله مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 14، 351-384.
  • فضائلی، مصطفی (۱۳۹2)، دادرسی عادلانه محاکمات بین‌المللی، چ2، تهران: شهر دانش.
  • کاتب، احمد (1385)، دادگاه ویژه روحانیت از آغاز تا به امروز، مجله ترجمان سیاسی، 10.
  • کاشانی، محمود (1383)، استانداردهای جهانی دادگستری، تهران: میزان.
  • محمود محمود مصطفی (1988)، شرح القانون الاجرائات الجنائیه، قاهره: جامعه القاهره.
  • محمودی، پدرام (1395)، اصول راهبری دادرسی منصفانه، تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجلس.
  • مرکز پژوهش ها و مطالعات جامعه راهبردی دادستانی ویژه روحانیت، آشنایی با دادسرا و دادگاه ویژه روحانیت (1390)، تهران: کتابیار.
  • مسجدجامعی، محمد (1381)، ریشه تاریخی روابط مردم و روحانیت، روزنامه ایران 13/4/۱۳۸۱.
  • مصباح یزدی، محمد تقی (1378)، سلسله مباحث اسلام و حکومت، تهران: چاپ و نشر بین المللی سازمان تبلیغات.
  • منتظری نجف آبادی، حسینعلی (1379)، مبانی فقهی حکومت اسلامی، تهران: سرایی.
  • منصورآبادی، عباس؛ فروغی، فضل الله (1396)،آیین دادرسی کیفری ۱، تهران: میزان.
  • میر ‌احمدی، مریم (1368)، نظام حکومت در دوران اسلامی، تهران: وزارت علوم.
  • ناجی زواره، مرتضی (1389)، دادرسی بی طرفانه در امور کیفری، تهران: شهر دانش.
  • نصرتی، مهناز (1396)، دادرسی منصفانه در حقوق کیفری ایران با نگرشی برحقوق جزایی بین المللی، تهران: قانون یار.
  • نوروزی فیروز، رحمت الله (1387)، آیین دادرسی کیفری ۲، تهران: میزان.
  • هاشمی، سید‌ حسن (1392)، دادرسی منصفانه در شرایط اضطراری در اسناد بین المللی و ایران، تهران: مجد.
  • هاشمی، محمد (1372)، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
  • یزدی، محمد (1375)، قانون اساسی برای همه، تهران: امیرکبیر.