امکان سنجی حقّ ایصاء برای وصی در وصیّت عهدی مطلق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

2 استاد، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران (نویسنده مسئول)

چکیده

گاه ممکن است وصی در وصیت عهدی، درباره برخورداری وصی از حق ایصاء یا عدم آن، هیچ اظهاری نظری ننموده و وصیت را از این جهت مطلق بگذارد؛ از آن جا که، در مواردی، به دلیل عدم کفاف عمر انسان یا وسعت وصایای موصی یا هنوز به مرحله بلوغ نرسیدن صغار موصی که وصی عهده دار آن است؛ انسان نمی­تواند همه وصایای موصی را تنفیذ نماید؛ لاجرم برای تنفیذ وصایای باقی مانده، کسی دیگر باید عهده دار آن گردد؛ حال در چنین شرایطی، این مسأله مطرح است که، آیا وصی برای جامه عمل پوشاندن به وصایای باقی مانده، از حق ایصاء برخودار است؛ یعنی امکان انتخاب وصی دوم، برای بعد از خود وجود دارد؟ بررسی ها حاکی از اختلاف نظر فقیهان در این مسأله است به طوری که مشهور فقیهان، قائل به عدم جواز ایصاء برای وصی شده و برخی نیز بین نکاح صغیر و وصایای دیگر، تفصیل قائل شده و در اوّلی، حکم به جواز و در دومی، حکم به عدم جواز ایصاء کرده­اند. قول سوم  نیز به طور مطلق، قائل به جواز ایصاء در مسأله حاضر شده­ است. با خوانش مبانی فقهی مسأله حاکی از این است که دیدگاه سوم، از نقطه قوت برخودار بوده و بیشتر قابل دفاع می­باشد و از آنجا که قانونگذار با پیروی از دیدگاه مشهور، صرفاً در فرض داشتن اذن از طرف موصی، به تفویض حق ایصاء برای وصی قائل شده است در فرض عدم اذن، حق تفویض ایصاء را ندارد و عدم اذن موصی، نیز شامل موارد منع موصی و هم اطلاق عقد وصیت است؛ اصلاح ماده مذکور و حکم به جواز ایصاء در فرض اطلاق عقد وصیت، همسو با دیدگاه غیر مشهور، به قانونگذار عرفی پیشنهاد می­­گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Feasibility study of the right of recommendation for the executor in an absolute testamentary will

نویسندگان [English]

  • Hassan Pourlotfollah 1
  • Hamid Masjedsaraie 2
  • Abdolreza Eskandari 1
1 PhD Candidate of Jurisprudence and Principles of Islamic Law, Semnan University, Semnan, Iran
2 Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Semnan University, Semnan, Iran (Corresponding Author)
چکیده [English]

Sometimes, the executor may not make any statement in a testamentary will about whether the executor has the right of recommendation or not, and may consider the will absolute in this respect; since, in some cases, due to the insufficiency of the person’s life span or the extent of the testator’s wills or the testator’s minor children who are responsible for them not having reached the stage of maturity; a person cannot enforce all of the testator’s wills; In order to execute the remaining wills, someone else must be responsible for them; now, in such circumstances, the question arises as to whether the executor has the right to appoint a successor to carry out the remaining wills; that is, is there a possibility of choosing a second executor to succeed him? Studies indicate that the jurists differ in their opinions on this issue, such that the most famous jurists believe that appointing a successor is not permissible for the executor, and some have also made a distinction between minor marriage and other wills, ruling that appointing a successor is permissible in the first case and not permissible in the second. The third opinion also absolutely believes that appointing a successor is permissible in the present issue. Reading the jurisprudential foundations of the issue indicates that the third view has a strong point and is more defensible. Since the legislator, following the well-known view, has only considered delegating the right of recommendation to the executor in the event of the testator's permission, in the event of lack of permission, the executor does not have the right to delegate recommendation, and the lack of permission of the executor also includes cases of prohibition of the executor and the validity of the will contract; amending the aforementioned article and ruling on the permissibility of recommendation in the event of the validity of the will contract, in line with the unpopular view, is recommended to the customary legislator. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • will contract
  • validity
  • right of recommendation
  • testator
  • executor
  • permissibility and non-permissibility
  • -­ قرآن کریم

    • ابن ادریس، محمد بن منصور (1410ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، ج4، چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    • ابن قدامه المقدسی، عبد الله بن احمد ( 1414ه). الکافی فی فقه الإمام أحمد، چاپ اول، بی­جا: دارالکتب العلمیه.
    • ابن قدامه المقدسی، عبدالله بن احمد، (بی­تا). المغنی لابن قدامه، ج6، بیروت: دارالکتب العلمیة.
    • ابن مفلح، برهان الدین ( 1418ه). المبدع فی شرح المقنع، چاپ اول، بیروت: دارالکتب العلمیه.
    • امامی، حسن ( 1375). حقوق مدنی، ج3، چاپ دوازدهم، انتشارات اسلامیه.
    • انصاری، قدرت الله و جمعی دیگر از پژوهشگران (1429ق). موسوعة احکام الاطفال و ادلّتها، ج2، چاپ اول، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام.
    • انصاری، مرتضی ( 1415ق). رسالة فی الوصایا، چاپ اول، قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ انصاری.
    • انصاری، مرتضی ( 1428ق). فرائد الاصول، ج2، چاپ نهم، قم: مجمع الفکر الاسلامی.
    • انصاری، مرتضی (1411ق). المکاسب، ج2، چاپ اول، قم: منشورات دار الذخائر.
    • آبی فاضل، حسن بن أبی طالب (1417ق). کشف الرموز فی شرح مختصر النافع، ج2، چاپ سوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    • آخوند خراسانی، محمد کاظم (1409ق).کفایة الأصول، چاپ اول، قم: موسسه آل البیت علیهم السلام.
    • بیات، فرهاد و بیات، شیرین ( 1399). حقوق مدنی ( شرح جامع قانون مدنی). چاپ بیستم، انتشارات ارشد.
    • حرّعاملی، محمد بن حسن (1409ق). وسائل الشیعة، ج19، چاپ اول، قم: موسسة آل البیت علیهم السلام.
    • خوانساری، سید أحمد (1405ق). جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، ج4، چاپ دوم، قم: موسسه اسماعیلیان.
    • شهید اول، محمد بن مکی (1414ق). غایة المراد فی شرح نکت الارشاد، ج2، چاپ اول، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
    • شهید اول، محمد بن مکی (1417ق). الدروس الشرعیه فی فقه الامامیه، ج2، چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    • شهید ثانی، زین الدین (1413ق). مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الاسلام، ج6، چاپ اول، قم: موسسة المعارف الاسلامیة.
    • شیخ طوسی، محمد بن حسن (1407ق). الخلاف، ج4، چاپ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    • شیخ طوسی، محمد بن حسن (1407ق). تهذیب الأحکام، ج 9، چاپ چهارم، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    • شیخ مفید، محمد (1413ق). المقنعة، چاپ اول، قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
    • شیرازی، ابواسحاق (بی­تا). المهذب فی فقه الإمام الشافعی، بی­تا: دارالکتب العلمیه.
    • صدوق، محمد بن علی، ابن بابویه (1413ق). من لایحضره الفقیه، ج4، 6، چاپ دوم، قم: انتشارات اسلامی.
    • صّفار، فاضل (1429ق). فقه المصالح و المفاسد، لبنان: دارالعلوم.
    • صفایی، حسین و شعبانی کندسری ( 1397). وصیت، ارث و شفعه، چاپ اول، بی­نا.
    • صیمری، مفلح بن حسن (1420ق). غایة المرام فی شرح شرائع الاسلام، ج2، چاپ اول، بیروت: دار الهادی.
    • علامه حلّی، حسن بن یوسف (1413ق). مختلف الشیعة فی احکام الشریعة، ج6، چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    • علامه حلّی، حسن بن یوسف (1420ق). تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الامامیة، ج3، چاپ اول، قم: موسسه امام صادق علیه السلام.
    • غروی نائینی، محمد حسین (1373). منیة الطالب فی حاشیة المکاسب، ج1، چاپ اول، تهران: المکتبة المحمدیة
    • غروی نائینی، محمد حسین ( بی­تا). اجود التقریرات، ج1، قم: کتابفروشی مصطفوی.
    • فاضل لنکرانی، محمد ( 1381ش). اصول فقه شیعه، ج6، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار (ع)
    • فنایی، ابوالقاسم، (1392). اخلاق دین شناسی، چاپ دوم، تهران: نگاه معاصر.
    • قاضی ابن براج، عبدالعزیز (1406ق). المهذّب، ج2، چاپ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    • کاتوزیان، ناصر ( 1393). قانون مدنی در نظم حقوق کنونی، چاپ چهل و یکم، انتشارات میزان.
    • کاشف الغطاء، عباس بن حسن ( 1424ق). منهل الغمام، ج1، چاپ اول، نجف: موسسه کاشف الغطاء.
    • کاشف الغطاء، عباس بن حسن ( بی­تا). الفوائد الجعفریة، نجف: موسسه کاشف الغطاء.
    • مجلسی اول، محمد تقی(1406ق). روضة المتقین، ج11، چاپ دوم، قم: موسسه فرهنگی اسلامی کوشانپور
    • مجلسی دوم، محمد باقر ( 1406ق). ملاذ الأخیار فی فهم تهذیب الأخبار، ج15، چاپ اول، قم: انتشارات کتابخانه مرعشی نجفی (ره)
    • محقق حلّی، جعفر بن حسن (1408ق). شرائع الاسلام، ج2، چاپ دوم، قم: موسسه اسماعلیان.
    • مظفر، محمد رضا (1375ش). اصول الفقه، ج 1 ، 2، چاپ پنجم، قم: موسسه اسماعیلیان.
    • مغنیه، محمد جواد ( 1421ق). الفقه علی المذاهب الخمسة، ج2، چاپ دهم، بیروت: دار التیار الجدید.
    • المقدسی، عبدالرحمن ( بی­تا). الشرح الکبیر علی متن المقنع، ج6، بی­جا: دارالکتب العربی.
    • منصور، جهانگیر (1392). قانون مدنی، تهران: نشر دوران.
    • موسوی بجنوردی، سید حسن ( 1419ه). القواعد الفقهیة، ج6، چاپ اول، قم: نشر الهادی.
    • نجفی، محمد حسن (1404ق). جواهر الکلام، ج28، چاپ هفتم، بیروت: دار إحیاء التراث.