نذر حقوقی؛ گونه شناسی، مبانی و آثار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه حقوق، واحد یاسوج، دانشگاه آزاد اسلامی، یاسوج، ایران.

10.22075/feqh.2025.38995.4367

چکیده

واژه نذر همواره در اذهان عمومی مفهومی عبادی تداعی می کند به گونه ای که کاربرد حقوقی آن به طور کلی به حاشیه رفته و یا حتی فراموش شده است لذاست که در مطالعات حقوقی به طور جدی مورد بررسی قرار نگرفته و در قوانین نیز صراحتاً و مستقلاً به عنوان سببی از اسباب تملک معرفی نگردیده است حال آن که نذر به عنوان عملی حقوقی، از مبانی شرعی قابل استنباط بوده و از پایگاه عرفی نیز برخوردار می باشد. در مطالعات فقها به نذر در مفهوم حقوقی اشاراتی شده است. گونه تبرعی یا منجّز و طرح آن در قالب نذر فعل و نذر نتیجه که در فقه به عنوان یکی از اقسام نذر مورد بحث واقع شده، می تواند برای این گونه نذر مورد استناد واقع شود وبه آن مبنای شرعی دهد درست مانند وقف یا وصیت تملیکی که از ویژگی مزبور برخوردار است. همچنان که استفاده از این واژه به قصد تملیک در اسناد معاملی به عنوان یکی از جلوه های اِعمال اراده توسط اشخاص، به آن پایگاه عرفی بخشیده است لذا عرفاً می تواند بر اساس اصل حاکمیت اراده محترم شمرده شود. با وجود این، زوایای مختلف آن نیازمند بررسی است. ماهیت، ارکان و آثار آن، محورهایی هستند که در پژوهش پیش رو مورد بررسی قرار گرفته است. مهم ترین پرسش پیرامون نذر حقوقی این است که نذر در این مفهوم، عقد یا ایقاعی خاص و از سنخ عقود یا ایقاغات عقود معین شرعی و حقوقی است یا این که در نهایت، عملی است منطبق بر ماده 10 قانون مدنی و مفهومی مستقل از آن ندارد که به نظر نگارنده فرض اول قوی تر می نماید. در این فرضیه نذر حقوقی، عملی ایقاعی محسوب می شود و به عنوان یکی از اسباب تملک در عرض عقود و ایقاعات معین قرار می گیرد. نذر حقوقی از جهت شرایط و ارکان علاوه بر ضرورت انطباق بر قواعد عمومی قراردادها، شرایط خاصی نیز دارد که با استفاده از خاستگاه های فقهی یا عرفی آن قابل شناسایی می باشد. این پژوهش تحلیلی توصیفی و به روش کتابخانه ای است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Legal Vow (Nazr): Typology, Foundations, and Effects

نویسنده [English]

  • mohamMad bagher amerinia
Associate Professor, Law Department, Yasuj Branch, Islamic Azad University, Yasuj, Iran.
چکیده [English]

Legal Vow (Nazr): Typology, Foundations, and Effects
Abstract: The term Nazr (vow) has traditionally evoked a religious and devotional meaning in the public mind, to the extent that its legal application has largely been marginalized or even forgotten. Consequently, legal scholars have not typically addressed it as a juridical act. However, Nazr has functioned, in certain regions of Iran particularly among Sunni communities as a cause of acquisition of property and has also been explicitly referenced in national legislation with this very meaning. The use of Nazr in transactional instruments as a means of expressing individual will has provided it with a customary basis, thereby enabling its recognition under the principle of autonomy of will. Likewise, its gratuitous or absolute forms recognized in Islamic jurisprudence as types of Nazr may serve as legal grounds for its validity, granting it a religious foundation akin to endowment (waqf) or testamentary disposition. Nevertheless, its various dimensions remain in need of further examination. Its nature, constitutive elements, and legal effects form the principal axes of the present research. From a doctrinal standpoint, it appears more consistent to categorize Nazr as a unilateral juridical act, notwithstanding instances where it may manifest in the form of a bilateral contract. With respect to its conditions and elements, in addition to the necessity of compliance with general contractual principles, specific requirements derived from either jurisprudential or customary origins can also be identified. In terms of its legal consequences, the characteristic of proprietary transfer is of particular significance. The Nazr under discussion can be analyzed in two forms: Nazr of act and Nazr of result. This study adopts a descriptive-analytical method and is conducted through a library-based approach.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Legal vow (Nazr)
  • proprietary effect
  • absolute vow
  • gratuitous vow
  • result-based vow